De offerte ziet er prima uit. De prijs past, de functionaliteit ook en de leverancier belooft dat alle gegevens in Europa blijven. Maar één vraag verdient nog aandacht: hoeveel heb je straks zelf te zeggen over je digitale dienstverlening?
Kun je blijven werken als de leverancier uitvalt? Wie kan toegang krijgen tot je gegevens? Wat verandert er bij een overname? En kun je werkelijk vertrekken, met je informatie én je werkprocessen? Bij inkoop leg je vaak voor jaren vast hoeveel ruimte je later hebt om te kiezen.
Regie begint vóór de handtekening
In mijn boek Soevereiniteit! Hoe dan? staat regie centraal. Digitale soevereiniteit betekent dat je zeggenschap houdt over gegevens, systemen en continuïteit. Je bepaalt bewust welke afhankelijkheden je aanvaardt en welke mogelijkheden je nodig hebt om zelf te handelen.
Daarvoor kun je samenwerken en diensten uitbesteden. Dat vraagt inzicht in de keten, bruikbare afspraken, technische waarborgen en voldoende eigen kennis. Een Europees adres of datacentrum vertelt op zichzelf nog weinig over eigendom, rechtsmacht, beheer en toegang.
Soevereiniteit raakt aan beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid. Kan de dienstverlening doorgaan? Wie kan informatie of systemen wijzigen? Wie kan gegevens inzien? De antwoorden vragen om samenhang tussen regulering, organisatie en techniek.
Koop ook de mogelijkheid om weg te gaan
Stel: een leverancier biedt een volledige gegevensexport aan. Tijdens een proef blijken de bijlagen en autorisaties te ontbreken. Je hebt bestanden, maar je kunt er je werk niet mee voortzetten. Een exitclausule krijgt pas waarde als vertrekken ook uitvoerbaar is.
Vraag daarom vóór de keuze om concrete onderbouwing:
- Zeggenschap: wie zijn de eigenaren, welke rechtsmacht speelt een rol en wie kan toegang afdwingen?
- Gegevensbeheer: waar staan gegevens, metadata en back-ups; wie beheert toegangsrechten en sleutels?
- De keten: welke onderaannemers en technologie zijn onmisbaar, en wat gebeurt er als daarin iets verandert?
- Continuïteit en vertrek: zijn herstel en migratie getest, zijn exportformaten bruikbaar en zijn hulp, termijnen en kosten afgesproken?
Het bestuur bepaalt welke processen kritisch zijn en welke afhankelijkheden aanvaardbaar zijn. Inkoop vertaalt dat met de inhoudelijk verantwoordelijke, juristen, architecten en beveiligingsspecialisten naar eisen en bewijs. Die afweging hoort ook thuis in contractbeheer en verlenging.
Je kunt niet elke leverancier helemaal zelf onderzoeken
Iedere afnemer opnieuw dezelfde technische, organisatorische en juridische werkelijkheid laten uitzoeken kost veel tijd. Niet elke organisatie heeft daarvoor de deskundigheid of krijgt voldoende toegang. Ook leveranciers krijgen stapels vergelijkbare vragen.

Hier helpt SAFARI: Sovereignty Assurance Framework for Autonomy, Resilience & Independence. Deze open methodiek verbindt de acht doelen van het European Cloud Sovereignty Framework met beheersmaatregelen uit ISO 27001:2022. Zij kijkt naar de feitelijke controle van de afnemer over een dienst.
SAFARI omvat strategische zeggenschap, rechtsmacht, data en AI, operationele continuïteit, de keten, technologie, beveiliging en naleving, en duurzaamheid. Vaste vragen, bewijsvereisten en scoringsregels geven inkopers en beoordelaars een gemeenschappelijke taal.
Daarbij worden het bereikte niveau en de sterkte van het bewijs afzonderlijk beoordeeld, beide van 0 tot en met 4. Een leveranciersverklaring heeft een andere bewijskracht dan documentatie, technisch bewijs of onafhankelijke verificatie. Het laagste niveau van de vastgestelde kerndoelen bepaalt het totaalniveau. Zo blijft een wezenlijke zwakte zichtbaar.
Onderzoek delen vraagt om duidelijke grenzen
Die gemeenschappelijke aanpak biedt een basis om toetswerk gezamenlijk te organiseren. Een deskundige, onafhankelijke partij kan gedeelde onderdelen van een dienst onderzoeken. Meerdere afnemers kunnen relevante bevindingen vervolgens gebruiken bij hun eigen inkoopbesluit.
Controleer daarbij steeds wat het onderzoek werkelijk dekt: welke dienst, versie, keten, periode en bewering zijn onderzocht? Welke criteria en beperkingen gelden? Is de beoordelaar deskundig en onafhankelijk? Welke mate van zekerheid biedt het rapport, en mag je het daarvoor gebruiken?
Een rapport over één omgeving dekt jouw configuratie en overeenkomst niet automatisch. De inrichting bij de afnemer blijft meetellen. Hergebruik wat aantoonbaar past en laat de ontbrekende onderdelen aanvullend toetsen.
SAFARI is geen algemeen geldig leverancierskeurmerk. Een formele assurance-opdracht vraagt waarborgen voor opdrachtacceptatie, onafhankelijkheid, werkzaamheden en rapportage. De methodiek sluit daarvoor aan op de structuur van ISAE 3000. Alleen een ingevulde vragenlijst levert nog geen assurance-oordeel op.
Begin bij je volgende inkoop
Kies een kritieke dienst. Leg vast welke regie je nodig hebt, welk bewijs daarvoor nodig is en wie daarover beslist. Vraag bestaande toetsrapporten op, beoordeel hun bruikbaarheid en onderzoek de hiaten. Leg de benodigde waarborgen en exitafspraken vast en controleer ze tijdens de looptijd, zeker bij overnames of ketenwijzigingen.
Zo geeft inkoop de organisatie ruimte om ook later zelf te blijven kiezen. Het bestuur blijft verantwoordelijk voor de aanvaarde afhankelijkheden en restrisico’s.
Wil je dit gesprek met collega’s voeren? Lees de Nederlandstalige tweepager direct in OciDeck. Het bestand is gewone Markdown en kan ook in andere teksteditors worden geopend.
Lees meer over SAFARI of bekijk de volledige methodiek en toetsvragen. SAFARI v0.9 is een vrijwillige conceptmethodiek van Brenno de Winter en Stichting LibreKAT, beschikbaar onder CC BY-SA 4.0. Het gezamenlijk organiseren en hergebruiken van onderzoek is hier beschreven als toepassingsmogelijkheid.
De twee afbeeldingen bij dit artikel zijn met AI gegenereerde illustraties.
